Gerlach van Nassau (aartsbisschop) - Wikiwand
For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Gerlach van Nassau (aartsbisschop).

Gerlach van Nassau (aartsbisschop)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Gerlach
Grafmonument voor Gerlach van Nassau in Klooster Eberbach
Aartsbisschop-keurvorst van Mainz
Regeerperiode 1346-1371
Bisschopswijding 26 april 1346 in Avignon
Voorganger Hendrik III van Virneburg
Opvolger Johan I van Luxemburg
Huis Nassau
Vader Gerlach I van Nassau
Moeder Agnes van Hessen
Geboren 1322
Gestorven 12 februari 1371
Aschaffenburg
Begraven Klooster Eberbach
Religie Rooms-katholiek

Wapen van het Aartsbisdom Mainz

Gerlach van Nassau (1322[1][2] - Aschaffenburg, 12 februari 1371)[1][2][3][4] was vanaf 1346 aartsbisschop en keurvorst van Mainz. Hij stamt uit de Walramse linie van het huis Nassau.

Biografie

Gerlach was de derde zoon van graaf Gerlach I van Nassau en Agnes van Hessen,[1][3][4] dochter van landgraaf Hendrik “de Jongere” van Hessen en Agnes van Beieren.[1][3] Al op 14-jarige leeftijd ontving hij van paus Benedictus XII een beneficie als domheer in Mainz.[2] Tussen 1340 en 1344 studeerde hij aan de Universiteit van Bologna. In 1345 werd hij decaan van de Dom van Mainz.[2]

Aartsbisschop-keurvorst van Mainz

Paus Clemens VI zette op 7 april 1346 Hendrik III van Virneburg, de aartsbisschop van Mainz, af, in het kader van de geschillen tussen keizer Lodewijk de Beier en de curie. Op 26 april 1346 volgde in Avignon Gerlachs bisschopswijding en werd hij aangesteld als Hendriks opvolger. Gerlach steunde Boudewijn van Luxemburg, de aartsbisschop en keurvorst van Keurvorstendom Trier, en hielp Karel IV op 11 juli 1346 om tot tegen-koning te worden gekozen. Aangezien noch Lodewijk de Beier van zijn koningschap noch Hendrik III van zijn aartsbisdom af wilden zien, gingen de geschillen om het aartsbisdom Mainz en de Duitse koningstroon verder.

Gerlach assisteerde op 26 november 1346 bij Karels kroning in Bonn en ontving daar de regalia van zijn aartsbisdom. Maar in het bezit van zijn aartsbisdom komen, lukte niet zo snel. Hoewel Gerlach in het Domkapittel partijgangers had, handhaafde Hendrik III zich, omdat deze de sterke plaatsen in bezit had. De ziel van het verzet tegen Gerlach was - de later tot administrator van het aartsbisdom benoemde - Koenraad II van Falkenstein. Gerlach verbleef daarom meestal in het land van zijn vader, tot de dood van Lodewijk de Beier in 1347 zijn vooruitzichten verhoogde. Gerlach verwierp een hem aangeboden overeenkomst, die hem het aartsbisdom verzekerde na de dood van Hendrik III, en ging naar Karel IV, die toen naar de Rijn opgetrokken was. Maar een sterke ondersteuning vond hij bij deze, die zijn krachten tegen Beieren in stand wilde houden, niet. Karel IV ging bij zijn intocht in Mainz in januari 1348 zelfs de verplichting aan Gerlach niet in de stad te brengen. Toch bleef Gerlach in het vervolg in het gezelschap van Karel IV. In 1348 verscheen hij herhaaldelijk als getuige bij belangrijke handelingen in Praag, en eveneens woonde hij de vredesonderhandelingen met Beieren in Passau bij. Het jaar daarop kwam hij met Karel IV naar de Rijksdag, die tegen Günther XXI van Schwarzburg te Spiers bijeengeroepen werd, en op dat moment, in april 1349, bereikte Karel IV eindelijk dat de stad Mainz Gerlach erkende als aartsbisschop. Maar het bezit van het aartsbisdom werd nog steeds bestreden en de koning liet het na Gerlach verdere ondersteuning te verlenen. Daarom zocht Gerlach andere ondersteuning, zonder daarbij met Karel IV te breken.[5]

Gerlach verenigde zich in februari 1351 met paltsgraaf Rudolf II tot een gemeenschappelijk optreden bij een eventuele nieuwe koningsverkiezing (tot dit verdrag trad in 1354 ook Keulen toe) en verzekerde de paltsgraaf ook van zijn stem. Een reis naar Avignon in hetzelfde jaar had het doel de paus tot een krachtigere interventie te bewegen, maar zonder succes. Dus was Gerlach weer op Karel IV aangewezen, die hij in het jaar 1353 op diens reis naar Wenen en door het rijk begeleidde.[5]

Hendrik III overleed in december 1353 en op 3 januari 1354 bemiddelde Karel IV in Mainz zelf de verzoening met Koenraad II van Falkenstein, die Gerlach in het onbetwiste bezit van zijn aartsbisdom stelde.[5] Gerlach moest echter bijna alle bezittingen van Mainz in Neder- en Opper-Hessen als leen van de landgraven van Hessen nemen; alleen Fritzlar, Amöneburg en Naumburg bleven eigendom. Dit was de prijs voor de militaire bijstand die landgraaf Hendrik II hem had geleverd tegen Hendrik III, vooral met de zware nederlaag die de landgraaf in 1347 aan Gerlachs rivaal bij Fritzlar had toegebracht.

Aan de rijkszaken bleef Gerlach deelnemen; bijna elk jaar verscheen hij in de omgeving van de keizer en op diens rijksdagen, vaak optredend als arbiter voor de beslechting van geschillen tussen de rijksvorsten.[5] In 1356 nam Gerlach deel aan de rijksdagen van Neurenberg en Metz, waarop de Gouden Bul van Karel IV werd uitgewerkt. Daarin ontving de aartsbisschop van Mainz als aartskanselier voor het Duitse deel van het Heilige Roomse Rijk het voorzitterschap van de keurvorstenbijeenkomst en de beslissende, definitieve stem bij de verkiezing van de rooms-koning.

Gerlach interesseerde zich zeer voor het bestuur van zijn aartsbisdom en heeft er veel goeds gedaan, en veel voordelen gebracht. Maar de onrustige tijd en de talrijke rechtsverhoudingen van zijn uitgestrekte gebied lieten het hem niet toe om tot rust te komen en belemmerde een aanhoudende voorspoed van zijn land. Talrijke onenigheden en vetes moest hij uitvechten, met oorlogszuchtige kleine heren uit de omgeving, met zijn eigen stad Mainz, die de tijd van de geschillen over het aartsbisdom in hun voordeel gebruikt had, met hertog Albert van Brunswijk-Grubenhagen, met de landgraven van Hessen, vooral met Herman II "de Geleerde", enz., maar deze vetes waren niet van groot belang.[5]

Om de economische en politieke belangen aan de Midden-Rijn te versterken, sloot Gerlach in 1358 een tolunie met de keurvorsten van de Palts en van Trier. Al eerder probeerde hij de machtspositie van het keurvorstendom Mainz uit te breiden met stadsrechten voor verschillende plaatsen, waaronder Höchst am Main als voorpost tegen de concurrentie van de vrije rijksstad Frankfurt am Main, en Algensheim als voorpost naar het dal van de Midden-Rijn.

Gerlach was in 1361 aanwezig bij de doop van Wenceslaus, de zoon van Karel IV. Karel lijkt Gerlach zeer goed gezind te zijn geweest en heeft hem en zijn familie veel tekenen van zijn gunst gegeven. In februari 1366 werd een eeuwige verbond tussen Mainz en Bohemen gesloten.[5]

Gerlach schijnt een goede opleiding gehad te hebben, en men prees zijn vriendelijkheid en zachtaardigheid, maar er werd ook geklaagd dat zijn ziekelijkheid hem verhinderde om de rechten van de kerk te verdedigen, en dat hij zich te veel door zijn raadgevers, die niet altijd de meest bekwame geweest schijnen te zijn, heeft laten leiden.[5]

Gerlach besloot op 27 januari 1371 zijn neef Adolf tot coadjutor aan te stellen.[6] Met die benoeming zou Adolf de beoogde opvolger van Gerlach op de bisschopszetel en keurvorstentroon van Mainz geworden zijn. Gerlachs vroegtijdige dood op 12 februari 1371 - als gevolg van een onbekwaam uitgevoerde behandeling van steenpuisten[5] - heeft deze plannen echter verijdeld. Adolf werd pas later aartsbisschop van Mainz.

Grafmonument

Het grafmonument van Gerlach bevindt zich in de basiliek van Klooster Eberbach in de Rheingau. De huidige grafsteen toont Gerlach in halfreliëf in regalia met mijter, bisschopsstaf en boek. Het bedekte oorspronkelijk de onderliggende tombe van een nisgraf met kaparchitectuur, dat, met drie zijden vrij, aan de noordelijke muur van het koor stond. Het grafmonument wordt toegeschreven aan de zogenaamde "Meester van de Severi-sarcofaag". In 1707 moest het graf plaatsmaken voor een monumentaal hoogaltaar door het barokke herontwerp van het klooster onder abt Michael Schnock. Het gebeente van Gerlach bevindt zich sindsdien in een nis achter de grafsteen.[7][8]

Voorganger:
Hendrik III van Virneburg
Aartsbisschop-keurvorst van Mainz
1346-1371
Opvolger:
Johan I van Luxemburg
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Gerlach van Nassau (aartsbisschop)
Listen to this article