Լիդիա Կոյդուլա - Wikiwand
For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Լիդիա Կոյդուլա.

Լիդիա Կոյդուլա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Լիդիա Կոյդուլա
էստ․՝ Lydia Koidula
Ծնվել էդեկտեմբերի 12 (24), 1843[1]
ԾննդավայրՎենդռա
Վախճանվել էհուլիսի 30 (օգոստոսի 11), 1886[1] (42 տարեկան)
Վախճանի վայրԿրոնշտադտ, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[2]
ԳերեզմանԱնտառային գերեզմանատուն
Մասնագիտությունբանաստեղծ, թարգմանիչ, լրագրող և գրող
Լեզուգերմաներեն և էստոներեն[1]
ԱզգությունԷստոնացի
Քաղաքացիություն
 Ռուսական կայսրություն
ԿրթությունQ31275457? (1861)
Ուշագրավ աշխատանքներQ31275083? և Q29042777?
ԱմուսինEduard Michelson?
Lydia Koidula Վիքիպահեստում

Լիդիա Կոյդուլա (էստ․՝ Lydia Koidula, իսկական անունը՝ Լիդիա Էմիլիե Ֆլորենտինե Յանսեն, 12 (24) դեկտենբերի, 1843, Վենդռա, Պյարնումաա, Լիֆլյանդյան նահանգ - 30 հուլիսի (11 օգոստոսի), 1886, Կրոնշտադտ, Ռուսական կայսրություն), էստոնացի բանաստեղծուհի, արձակագիր, էստոնական դրամատուրգիայի հիմնադիր։

Կենսագրություն

Լիդիա Կոյդուլան գրող և լուսավորիչ Յոհան Վոլդեմար Յանսենի դուստրն է։ Դպրոցական տարիներից Լիդիան հորն օգնել է «Պյառնույան փոստատար» (էստ․՝ Perno postimees) թերթի հրատարակման գործում. կատարել է թարգմանություններ, հրատարակման է հարմարեցրել գեղարվեստական ստեղծագործություններ և այլն։ Այդ ժամանակ էլ նա գրել է իր առաջին բանաստեղծությունները. նախապես նա ստեղծագործել է գերմաներենով։ «Կոյդուլա» կեղծանունը նրան տվել է Կառլ Ռոբերտ Յակոբսոնը, երբ Լիդիայի բանաստեղծությունները տպագրել է իր այբբենարանում։ Թերթում աշխատելու տարիներին Լիդիա Կոյդուլան ծանոթանում է 19-րդ դարի կեսերին Էստոնիայում ծավալված ազգային շարժման մասնակից հասարակական գործիչների հետ, որոնց ազդեցությամբ էլ ձևավորվում են Լիդիայի հայացքներն ու համոզմունքները։ 1860-ական թթ. երկրորդ կեսին Լիդիա Կոյդուլան արդեն հայտնի բանաստեղծուհի էր, քաղաքական ու հայրենասիրական թեմաներով մի շարք բանաստեղծությունների հեղինակ։

1873 թ. Լիդիա Կոյդուլան ամուսնանում է Տարտուի համալսարանի ուսանող, լատիշ Էդուարդ Միխելսոնի հետ և հետագայում ստիպված էր բնակվել Կրոնշտադտում, որտեղ նրա ամուսինը ծառայում էր որպես ռազմական բժիշկ։ Լիդիա Կոյդուլան ունեցել է մեկ որդի (Հանս Վոլդեմար, 1874) և երկու դուստր (Հեդվիգ, 1876 և Անա, 1878)։ Լիդիան հաճախ էր լինում Էստոնիայում, սակայն շատ էր կարոտում հայրենի երկիրը։ Լիդիա Կոյդուլան մահացել է 1886 թվականին կրծքի քաղցկեղից և թաղվել է Կրոնշդադտում։ Սակայն նրա մահվան 60-ամյա տարելիցին նրա աճյունը տեղափոխվել է Էստոնիա և վերահուղարկավորվել Տալլինի Մետսակալմիստու գերեզմանատանը։

Կրոնշդադտում հուշատախտակ է ամրացված այն տան պատին, որտեղ բնակվել է Լիդիա Կոյդուլան[3]։

Ստեղծագործություններ

Լիդիա Կոյդուլայի հուշարձանը Պյառնուում, քանդակագործ՝ Ամանդուս Ադամսոն, 1929
Լիդիա Կոյդուլայի հուշարձանը Պյառնուում, քանդակագործ՝ Ամանդուս Ադամսոն, 1929

Լիդիա Կոյդուլան մեծ ավանդ ունի հատկապես էստոնական բանաստեղծության զարգացման գործում։ Նրա հայրենասիրական բանաստեղծությունները մեծապես ոգևորել է էստոնացի ժողովրդին, իսկ բանաստեղծուհուն անվանել են «Սոխակ Էմայիգի ափերից» (էստ․՝ "Emajõe ööbik", այդպես է կոչվել Կոյդուլայի բանաստեղծությունների ժողովածուն, որ լույս է տեսել 1867 թվականին)։ Կոյդուլայի բանաստեղծությունների մեծ մասն ունի ռոմանտիկական բովանդակություն. նա ցավում է էստոնական ժողովրդի դժբախտությունների համար, գովերգում է սերը հայրենիքի ու տան նկատմամբ, ձգտում է օգնել իր հայրենակիցներին ու թեթևացնել նրանց ցավը։

Լիդիա Կոյդուլան կատարել է ազատ թարգմանություներ, արտասահմանյան գրողների ստեղծագործությունները հարմարեցրել է թերթում տպագրելու համար։ Կոյդուլան նորություն բերեց նաև էստոնական դրամատուրգիայում. նրա առաջին կատակերգությունը, որ կոչվում էր «Զարմուհին Սարեմայից» (էստ․՝ "Saaremaa onupoeg", 1870) գրվել է գերմանացի դրամատուրգ Տ. Կարների սյուժեով, սակայն հետագայում նա ստեղծել է ինքնուրույն կատակերգություններ՝ «Խնամախոսները» (էստ․՝ "Kosjakased" կամ "Maret ja Miina", 1870) և «Մի տեսակ էշ» (էստ․՝ "Säärane mulk", 1872)։ Կոյդուլայի կատակերգություններով էլ իր գոյությունն սկսել է էստոնական թատրոնը։

Գրքերի ցանկ

  • «Մարգագետնային ծաղիկներ» (էստ․՝ "Waino-lilled", 1866).
  • «Սոխակ Էմայիգի ափերից» (էստ․՝ "Emajõe ööbik", 1867).
  • «Բանաստեղծությունների ժողովածու» (էստ․՝ "Kogutud luuletused", 1925).
  • «Ընտիր երգեր» (էստ․՝ "Valitud laulud", 1934).
  • «Ընտիր բանաստեղծություններ» (էստ․՝ "Valitud luuletused", 1943).
  • «Ընտիր բանաստեղծություններ» (էստ․՝ "Valitud luuletused", 1949).
  • «Բանաստեղծությունների փոքր գիրք» (էստ․՝ "Väike luuleraamat", 1967).
  • «Բանաստեղծություններ» (էստ․՝ "Luuletused", 1969).
  • «Իմ հայրենիք, իմ սեր» (էստ․՝ "Mu isamaa on minu arm", 1978, 1993).
Հուշաքար Լիդիա Կոյդուլայի պատվին նրա ծննդավայր Վյանդրյայում
Հուշաքար Լիդիա Կոյդուլայի պատվին նրա ծննդավայր Վյանդրյայում

Հետաքրքիր փաստեր

  • Լիդիդ Կոյդուլայի «Իմ հայրենիք, իմ սեր» (էստ․՝ Mu Isamaa on minu arm) բանաստեղծության խոսքերով կոմպոզիտոր Գուստավ Էռնեսաքսը գրել է երգ, որ դարձել է Էստոնիայի ոչ պաշտոնական հիմնը։
  • Էստոնական 100 կրոնանոց դրամանիշի մի երեսին պատկերված է Լիդիա Կոյդուլան սոխակի հետ, իսկ մյուս երեսին տպված է մի քառատող նրա բանաստեղծությունից.

Silla otsad ühendatud,
Kandes ühte isamaad,
Tõe templiks pühendatud…
Nägu — millal tõeks saad?!

Ծանոթագրություններ

  1. 1,0 1,1 1,2 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. Койдула Лидия // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. Նատալի Լայդենենի կայքը
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Լիդիա Կոյդուլա
Listen to this article