For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Լիդիա Կոյդուլա.

Լիդիա Կոյդուլա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Լիդիա Կոյդուլա
էստ․՝ Lydia Koidula
Lydia Koidula-Sachker.jpg
Ծնվել էդեկտեմբերի 12 (24), 1843[1]
ԾննդավայրՎենդռա
Վախճանվել էհուլիսի 30 (օգոստոսի 11), 1886[1] (42 տարեկան)
Վախճանի վայրԿրոնշտադտ, Սանկտ Պետերբուրգի նահանգ, Ռուսական կայսրություն[2]
ԳերեզմանԱնտառային գերեզմանատուն
Մասնագիտությունբանաստեղծուհի, թարգմանիչ, լրագրող և գրող
ԱզգությունԷստոնացի
Քաղաքացիություն
Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg
 Ռուսական կայսրություն
ԿրթությունQ31275457? (1861)
Ուշագրավ աշխատանքներQ31275083? և Emajõe ööbik?
ԱմուսինEduard Michelson?
Commons-logo.svg Lydia Koidula Վիքիպահեստում

Լիդիա Կոյդուլա (էստ․՝ Lydia Koidula, իսկական անունը՝ Լիդիա Էմիլիե Ֆլորենտինե Յանսեն, 12 (24) դեկտենբերի, 1843, Վենդռա, Պյարնումաա, Լիֆլյանդյան նահանգ - 30 հուլիսի (11 օգոստոսի), 1886, Կրոնշտադտ, Ռուսական կայսրություն), էստոնացի բանաստեղծուհի, արձակագիր, էստոնական դրամատուրգիայի հիմնադիր։

Կենսագրություն

Լիդիա Կոյդուլան գրող և լուսավորիչ Յոհան Վոլդեմար Յանսենի դուստրն է։ Դպրոցական տարիներից Լիդիան հորն օգնել է «Պյառնույան փոստատար» (էստ․՝ Perno postimees) թերթի հրատարակման գործում. կատարել է թարգմանություններ, հրատարակման է հարմարեցրել գեղարվեստական ստեղծագործություններ և այլն։ Այդ ժամանակ էլ նա գրել է իր առաջին բանաստեղծությունները. նախապես նա ստեղծագործել է գերմաներենով։ «Կոյդուլա» կեղծանունը նրան տվել է Կառլ Ռոբերտ Յակոբսոնը, երբ Լիդիայի բանաստեղծությունները տպագրել է իր այբբենարանում։ Թերթում աշխատելու տարիներին Լիդիա Կոյդուլան ծանոթանում է 19-րդ դարի կեսերին Էստոնիայում ծավալված ազգային շարժման մասնակից հասարակական գործիչների հետ, որոնց ազդեցությամբ էլ ձևավորվում են Լիդիայի հայացքներն ու համոզմունքները։ 1860-ական թթ. երկրորդ կեսին Լիդիա Կոյդուլան արդեն հայտնի բանաստեղծուհի էր, քաղաքական ու հայրենասիրական թեմաներով մի շարք բանաստեղծությունների հեղինակ։

1873 թվականին Լիդիա Կոյդուլան ամուսնացել է Տարտուի համալսարանի ուսանող, լատիշ Էդուարդ Միխելսոնի հետ և հետագայում ստիպված է եղել բնակվել Կրոնշտադտում, որտեղ նրա ամուսինը ծառայում էր որպես ռազմական բժիշկ։ Լիդիա Կոյդուլան ունեցել է մեկ որդի (Հանս Վոլդեմար, 1874) և երկու դուստր (Հեդվիգ, 1876 և Անա, 1878)։ Լիդիան հաճախ էր լինում Էստոնիայում, սակայն շատ էր կարոտում հայրենի երկիրը։ Լիդիա Կոյդուլան մահացել է 1886 թվականին կրծքի քաղցկեղից և թաղվել է Կրոնշդադտում։ Սակայն նրա մահվան 60-ամյա տարելիցին նրա աճյունը տեղափոխվել է Էստոնիա և վերահուղարկավորվել Տալլինի Մետսակալմիստու գերեզմանատանը։

Կրոնշդադտում հուշատախտակ է ամրացված այն տան պատին, որտեղ բնակվել է Լիդիա Կոյդուլան[3]։

Ստեղծագործություններ

Լիդիա Կոյդուլայի հուշարձանը Պյառնուում, քանդակագործ՝ Ամանդուս Ադամսոն, 1929
Լիդիա Կոյդուլայի հուշարձանը Պյառնուում, քանդակագործ՝ Ամանդուս Ադամսոն, 1929

Լիդիա Կոյդուլան մեծ ավանդ ունի հատկապես էստոնական բանաստեղծության զարգացման գործում։ Նրա հայրենասիրական բանաստեղծությունները մեծապես ոգևորել է էստոնացի ժողովրդին, իսկ բանաստեղծուհուն անվանել են «Սոխակ Էմայիգի ափերից» (էստ․՝ "Emajõe ööbik", այդպես է կոչվել Կոյդուլայի բանաստեղծությունների ժողովածուն, որ լույս է տեսել 1867 թվականին)։ Կոյդուլայի բանաստեղծությունների մեծ մասն ունի ռոմանտիկական բովանդակություն. նա ցավում է էստոնական ժողովրդի դժբախտությունների համար, գովերգում է սերը հայրենիքի ու տան նկատմամբ, ձգտում է օգնել իր հայրենակիցներին ու թեթևացնել նրանց ցավը։

Լիդիա Կոյդուլան կատարել է ազատ թարգմանություներ, արտասահմանյան գրողների ստեղծագործությունները հարմարեցրել է թերթում տպագրելու համար։ Կոյդուլան նորություն բերեց նաև էստոնական դրամատուրգիայում. նրա առաջին կատակերգությունը, որ կոչվում էր «Զարմուհին Սարեմայից» (էստ․՝ "Saaremaa onupoeg", 1870) գրվել է գերմանացի դրամատուրգ Տ. Կարների սյուժեով, սակայն հետագայում նա ստեղծել է ինքնուրույն կատակերգություններ՝ «Խնամախոսները» (էստ․՝ "Kosjakased" կամ "Maret ja Miina", 1870) և «Մի տեսակ էշ» (էստ․՝ "Säärane mulk", 1872)։ Կոյդուլայի կատակերգություններով էլ իր պատմությունն սկսել է էստոնական թատրոնը։

Գրքերի ցանկ

  • «Մարգագետնային ծաղիկներ» (էստ․՝ "Waino-lilled", 1866).
  • «Սոխակ Էմայիգի ափերից» (էստ․՝ "Emajõe ööbik", 1867).
  • «Բանաստեղծությունների ժողովածու» (էստ․՝ "Kogutud luuletused", 1925).
  • «Ընտիր երգեր» (էստ․՝ "Valitud laulud", 1934).
  • «Ընտիր բանաստեղծություններ» (էստ․՝ "Valitud luuletused", 1943).
  • «Ընտիր բանաստեղծություններ» (էստ․՝ "Valitud luuletused", 1949).
  • «Բանաստեղծությունների փոքր գիրք» (էստ․՝ "Väike luuleraamat", 1967).
  • «Բանաստեղծություններ» (էստ․՝ "Luuletused", 1969).
  • «Իմ հայրենիք, իմ սեր» (էստ․՝ "Mu isamaa on minu arm", 1978, 1993).
Հուշաքար Լիդիա Կոյդուլայի պատվին նրա ծննդավայր Վյանդրյայում
Հուշաքար Լիդիա Կոյդուլայի պատվին նրա ծննդավայր Վյանդրյայում

Հետաքրքիր փաստեր

  • Լիդիդ Կոյդուլայի «Իմ հայրենիք, իմ սեր» (էստ․՝ Mu Isamaa on minu arm) բանաստեղծության խոսքերով կոմպոզիտոր Գուստավ Էռնեսաքսը գրել է երգ, որ դարձել է Էստոնիայի ոչ պաշտոնական հիմնը։
  • Էստոնական 100 կրոնանոց դրամանիշի մի երեսին պատկերված է Լիդիա Կոյդուլան սոխակի հետ, իսկ մյուս երեսին տպված է մի քառատող նրա բանաստեղծությունից.

Silla otsad ühendatud,
Kandes ühte isamaad,
Tõe templiks pühendatud…
Nägu — millal tõeks saad?!

  • EEK-100krooni-front.jpg
  • EEK-100krooni-rear.jpg

Ծանոթագրություններ

  1. 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. Койдула Лидия // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. Նատալի Լայդենենի կայքը
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 562
CC BY-SA icon 80x15.png
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Լիդիա Կոյդուլա
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.