For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Կատլա.

Կատլա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Կատլա
Katla 1918.jpg
Տեսակsubglacial volcano?
Երկիր
Flag of Iceland.svg
 Իսլանդիա
Վարչատարածքային միավորMýrdalshreppur?
ԼեռնաշղթաԻսլանդական սարահարթ
Բարձրությունը ծովի մակարդակից1450 մետր
Նյութբազալտ և Ռիոլիթ
Վերջին ժայթքում2011 թվական[1]
Սմիթսոնիան կոդ372030
##Կատլա (Իսլանդիա)
RedMountain.svg

Կատլա հրաբխի կալդերայի տեղադրությունը
Կատլա հրաբխի կալդերայի տեղադրությունը
Միրդայսյոկյուդլ սառցադաշտը
Միրդայսյոկյուդլ սառցադաշտը

Կատլա (լսել ), հրաբուխ Իսլանդիայի հարավում։ Հրաբխի բարձրությունը կազմում է 970 մ, այլ տվյալներով՝ 1512 մ։ Կալդերայի տրամագիծը 10 կմ է, ժայթքումների պարբերականույունը՝ 40-80 տարի։ Հարավարևելյան մասում ծածկված է Միրդայսյոկյուդլ սառցադաշտով։

Ժայթքումների պատմություն

Սկսած 10-րդ դարից՝ գրանցվել են 14 խոշոր ժայթքումներ։ Կատլայի վերջին խոշոր ժայթքումը տեղ է գտել 1918 թվականին։ Անդրսառցադաշտային ժայթքումներն առաջացնում են ինտենսիվ սառույցի հալում, իսկ հարևան շրջանները լցվում են հալոցքային ջրերով։ 1755 թվականի ժայթքումը առաջացրեց մեծամասշտաբ սառույցի հալում, որը հանգեցրեց 200 000–400 000 մ³/վ միջին ծախսով աղբյուրի ձևավորմանը։ Համեմատության համար նշենք, որ Ամազոն գետի գետաբերանի միջին ծախսը կազմում է 220 000 մ³/վ։

Սպասվում է, որ հենց այս հրաբխի մ.թ.ա. 10 600 թվականի ժայթքումը պատասխանատու է տեֆրայի շերտի համար և ձևավորել է երկրաբանական կեռներ արևմտյան Նորվեգիայում, Հյուսիսային Ատլանտիկայում և Շոտլանդիայում։ Շերտի ողջ հզորությունը ցույց է տալիս տեղումների քանակը այդ շրջաններում, որը հավասար է 6-7 կմ³[2][3][4]։

Կատլան և Էյաֆյադլայոկյուդլը

920, 1612 և 1821-1823 թվականներին Կատլայի ակտիվացումները նախորդեցին Էյաֆյադլայոկյուդլ հրաբխի ժայթքումներին, որը տեղակայվա է Կատլայից 20 կմ հեռու[5]։ Հիմնվելով վերջին հազար տարում այդ նկատելի օրինաչափության վրա՝ Իսլանդիայի երկրաֆիզիկոսները պնդում են, որ Էյաֆյադլայոկյուդլի ժայթքումները կարող են համարվել գրոհային մեխանիզմ Կատլայի համար[6]։

Կատլան մեր ժամանակներում

2010 թվականի մայիսին բնական աղետների հետազոտման բրիտանական ինստիտուտի մասնագետները պնդեցին, որ մոտ ապագայում սպասվոմ է Կատլայի նոր ժայթքում[7]։ Համաձայն հետազոտությունների արդյունքների, վերջին ժամանաներում զգալիորեն բարձրացել է Կատլայի մագմայի աստիճանը։ Դա կարող է հանգեցնել արագ ժայթքման։ Մասնագետները պնդում են, որ այդ ժայթքումը կառաջացնի խնդիրներ ոչ միայն ավիահաղորդակցման համար, այլ նաև կառաջացնի սառցադաշտերի հալում և զանգվածային հեղեղումներ։

2011 թվականի հունիսին հրաբխի վրա ֆիքսվել են ներդաշնակ ցնցումներ, իսկ մի քանի օր անց՝ մի շարք երկրաշարժեր հրաբխի կալդերայում։ Դա ցույց է տալիս մագմայի հոսքը հրաբխի ներս, ինչը բարձրացնում է հավանականությունը, որ մոտ ապագայում կժայթքի հրաբուխը[8]։ 2011 թվականի հուլիսի 8-ին և 9-ին տեղի ունեցավ ևս մեկ ներդաշնակ ցնցումների շղթա։ Ենթադրաբար, տեղի էր ունեցել ևս մեկ անդրսառցադաշտային ժայթքում[9] [10]։ Դրանք առաջացրել էին ջրհեղեղ, որը ավերել էր երկրի հիմնական մայրուղու վրա գտնվող Մուլակվիսլ գետի վրայով անցնող կամուրջը և փողոցի այլ հատվածներ։ Ուղղաթիռի օդաչուն հաղորդեց, որ սառցադաշտի վրա կան ճաքեր[11][12]։ Միայն 2011 թվականի նոյեմբերին ֆիքսվել էին հինգ հարյուրից ավել մանր ցնցումներ, որոնք փաստում են մագմայի շարժման մասին։ Գիտնականները հավատում են, որ Կատլա հրաբխի մոտ սկսվել է նոր ակտիվության շրջան (վերջին 50 տարում արդեն չորրորդ անգամ), և այն կարող է ավարտվել խոշոր ժայթքմամբ[9][13]։

Ծանոթագրություններ

  1. Global Volcanism Program [1]
  2. Mangerud, J., Lie, S.V., Furned, H., Kristiansen, I.L., Lømo, L. (1984) A Younger Dryas Ash Bed in Western Norway, and Its Possible Correlations with Tephra in Cores from the Norwegian Sea and the North Atlantic. Quaternary Research 21 85-104
  3. Grönvold K.; Oskarsson N., Johnsen S.J., Clausen H.B., Hammer C.U., Bond G. and Bard E. (1995)։ «Ash layers from Iceland in the Greenland GRIP ice core correlated with oceanic and land sediments»։ Earth Planet Sci Lett 135: 149–155 
  4. Árni Hjartarson (2003), «Postglacial Lava Production in Iceland», in Árni Hjartarson, PhD-thesis, Geological Museum, University of Copenhagen, pp. 95–108, http://www.isor.is/~ah/dr/AH6_eruptions.pdf (չաշխատող հղում)
  5. Հրաբխային մոխրի ամպը ծածկել է Եվրոպան. թարմ մետեոքարտեզ, Культура · ВРН
  6. Boyes Roger (2010-03-21)։ «Iceland prepares for second, more devastating volcanic eruption»։ Times Online։ Վերցված է 2010-03-22 
  7. Գիտնականները պնդում են Կատլա հրաբուխի նոր ժաթքման մասին, lenta.ru
  8. Frímann Jón (հունիսի 17, 2011)։ «Earthquake swarm in Katla volcano»։ Iceland Volcano and Earthquake Blog։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-04-23-ին։ Վերցված է 18 October 2011 
  9. 9,0 9,1 Извержение в Исландии может иметь глобальные последствия (рус.)
    New Icelandic volcano eruption could have global impact (англ., полная версия статьи).
  10. «Hlaup hafið í Múlakvísl»։ Morgunblaðið (исландский)։ հուլիսի 9, 2011։ Վերցված է 18 October 2011 
  11. «Sjá sprungur í jöklinum»։ Morgunblaðið (исландский)։ հուլիսի 9, 2011։ Վերցված է 18 October 2011 
  12. «Katla volcano in Iceland remains dormant»։ IceNews։ հուլիսի 09, 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-04-23-ին։ Վերցված է 2015-06-29 
  13. «Hlaup hafið í Múlakvísl»։ Morgunblaðið (исландский)։ հուլիսի 9, 2011։ Վերցված է 18 October 2011 
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Կատլա
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.