For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Klaankverskoeving.

Klaankverskoeving

Uut Wikipedia, de vrye encyklopedy

Klaankverskoeving is n histories perses in n tael, waorbi'j klaanken, klinkers of mitklinkers mittertied aanders uutspreuken worden. t Is n onderdiel van n roemer perses van taelveraandering. Elke tael het zoksoorte veraanderings mitmaekt. Zo ontstaon ok variaanten, die eventueel uutgruuien tot aparte taelen.

Veurbielden van mechanismen

  • Assimilaosie: twie klaanken worden tegere ien inkelde klaank, bi'jgelieks: de [p] en [b] in opbod.
  • Dissimilaosie: twie klaanken gruuien nog veerder uutien.
  • Metathese: twie klaanken verwisselen van plak, bi'jgelieks: darde of dartig tegenover drie.
  • Toonvorming: in partie toontaelen beïnvloedt n verdwenen mitklinker de toonheugte van n klinker die daornao komt.
  • Klaankverzaachting (lenisie): n plofklaank wordt n wriefklaank of n eupenere klaank.
  • Verbiending (liaison): t inlassen van n verbiending tussen twie woorden, bi'jgelieks in de Nederlaandse spreektael: toen hoorde je-n-'t (doe heurde je t) , mar soms ok wel in de Nedersaksiese dialekten: toe-n-ie 'm zag (doe hi'j him zag) en in t Fraans: il y a wordt y a t-il bi'j ommekering veur de vraogvorm.
  • Elisie, prokope, synkope en apokope: verskillende manieren waorop n klaank verdwient. Elisie is t verlies van onrekte klaanken (zo krie'j alkehol veur alkohol), prokope t verlies van klaanken an t begin van n woord (bi'jgelieks t Engelse knife waor de k vortvalen is), synkope is t verlies van klaanken in t midden van n woord (bi'jgelies: de uutspraoke wachen veur wachten of milgang veur middelgang), apokope is t verlies van klaanken an t aende van n woord (bi'jgelieks aep veur aepe).
  • Palatalisaosie: n niet-palataole klaank wordt dichter in de buurt van t harde gehemelte uutspreuken.
  • Prothesis, epenthesis en paragoge: t inlassen van ien of n peer klaanken op n bepaolde plak in n woord. Prothesis is an t begin van n woord, bv. t Spaanse woord: estado (staot), epenthesis is tussen twie klaanken, bv. kark dat uutspreuken wordt as karrek en paragoge is t inlassen van klaanken an t aende van n woord, bv. in t Italiaanse sono (ik bin) dat van t Latiense sum komt, n aander veurbield van paragoge is t Nederlaandse woord schoen dat vrogger in t enkelvoold schoe was (now nog zo in t Stellingwarfs) mit t meervoold schoen, dat wordde laeter schoen (enkelvoold) mit meervoold schoenen (de hudige meervooldvorm van schoe in et Stellingwarfs).
  • Lettergreepverlies (haplologie): verlies van n lettergrepe deur n geliekklinkende lettergrepe, bi'jgelieks: Ooldengels Anglaland wordde England.
  • Neusklaankvorming (nasalisaosie): t verlies van n deur de neuze uutspreuken mitklinker het tot gevolg dat n naobi'je klinker n neusklaank wordt, bi'jgelieks in Fraanse woorden mit -in, die eerst as [in] uutsproken wordden, en now as [ɛ̃] klinken. Dit he'j ok in partie Twentse en aandere Nedersaksiese dialekten (bv. [mɑ̃] veur man).
  • Klaankbreking: is in de fonologie de benaeming veur n antal veraanderings in de uutspraoke van klinkers waor onder aandere vertwieklaanking en verdrieklaanking onder valen. Bi'j vertwieklaanking (diftongering) of verdrieklaanking wordt n inkelde klinker (ienklaank) n twieklaank of n drieklaank, bi'jgelieks: Paries wordde in t Nederlaands Parijs, bi'j Westfaelse klaankbreking wordt eten ([eːtn̩]) uutspreuken as [eːətn̩]. t Ommekeerde verskiensel hiet verienklaanking (monoftongering).

Historiese veurbielden

  • De grote klinkerverskoeving (Engels)
  • De grote klaankverskoevings in de Germaanse taelen
  • In t oorspronkelike Latien wordde de /c/ (lichtkaans) altied as [k] uutspreuken, mar de uutspraoke verskeuf as gevolg van palatalisaosie laeter naor [s] (tenminste véúr e, ae, i of y), bi'jgelieks:
    • Cicero: van [kikero] naor [sisero]
    • Caesar: van [kaisar] naor [sesar] (mar keizer)
    • Francia: van [frankia] naor [fransia] (mar Fraankriek)
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Klaankverskoeving
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.