Berthout - Wikiwand
For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Berthout.

Berthout

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Berthout
Stamvader Wouter van Grimbergen
Etniciteit
Heilige Roomse Rijk:

Berthout, of gespeld Berthoud, is een oud riddergeslacht, dat in de 11e eeuw voor het eerst vermeld met betrekking tot de heerlijkheid Grimbergen. Na een hoogtepunt in de 12e eeuw stierf het geslacht uit in de 13e eeuw. Hun gebied, het "Land van Grimbergen", strekte zich uit van de Schelde tot aan de Rupel in Mechelen en Leuven en de Dender in Dendermonde.

Ontstaan

Wouter van Grimbergen (of Wouter I Draeckenbart) wordt als de stamvader van het geslacht beschouwd, en wordt voor het eerst vermeld in 1096, als voorlaatste getuige bij een schenking van Ida van Verdun aan de abdij van Affligem. Hij was waarschijnlijk heer van Grimbergen en Mechelen. Mechelen was toen leengoed van de bisschoppen van Luik. De macht van de familie groeide geleidelijk, met o.a. de stichting van de abdij van Grimbergen tussen 1126 en 1128. Zij oefenden het tolrecht over de Zenne uit. Sommige Berthouts uit de eerste generaties namen ook deel aan de kruistochten.

Grimbergse oorlogen

Ruïnes van het kasteel van Grimbergen. Op het einde van de 13e eeuw of begin 14e eeuw bouwden de nakomelingen van de Berthouts een kasteel dat vanaf Filips-Frans van Glymes (17 eeuw) het Prinsenkasteel ging gaan heten. Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog is het kasteel door de Duitsers opgeblazen. In 1992 is de Donjon toren door de Gemeente Grimbergen gerestaureerd
Ruïnes van het kasteel van Grimbergen. Op het einde van de 13e eeuw of begin 14e eeuw bouwden de nakomelingen van de Berthouts een kasteel dat vanaf Filips-Frans van Glymes (17 eeuw) het Prinsenkasteel ging gaan heten. Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog is het kasteel door de Duitsers opgeblazen. In 1992 is de Donjon toren door de Gemeente Grimbergen gerestaureerd

De Berthouts probeerden, vanuit hun stamburcht te Grimbergen, zich te ontvoogden van de graven van Leuven in het landgraafschap Brabant. Dit mondde uit in de Grimbergse Oorlogen (1139-1159). Uiteindelijk moesten de Berthouts het onderspit delven: Godfried III van Leuven liet de motte van de Berthouts in Borgt tot de grond toe afbranden. Achteraf werden de Berthouts wel trouwe vazallen van de hertogen van Brabant.

Noordelijke uitbreiding

Parallel met het falen van hun ontvoogdingsstrijd in Brabant concentreert het geslacht zich meer op de heerlijkheid Mechelen, waar ze echter moeten wedijveren met Hendrik III van Gelre. Hun macht in de regio groeit gestaag en zij worden heren van Duffel, Geel, Keerbergen, Berlaar, Walem, Ranst, Berchem, Hingene en Boechout. Hun heerlijke rechten reiken zelfs tot Mol, waar ze het gehucht Millegem kunnen buitmaken op de heren van Mol.

Uitsterven

Wouter VII Berthout, heer van Mechelen, sterft in 1296. De afstamming van twee van zijn zonen sterft vrij snel uit, zodat slechts een mannelijke afstammeling overblijft, Floris, die zelf geen zonen heeft: zijn dochter, Sophie Berthout, huwt met Reinald II van Gelre. Daarmee komt ook een einde aan het Berthoutsgeslacht in Mechelen. De broer van Wouter VII, Henri Berthout, heeft nog wel mannelijke afstammelingen, maar deze familie noemt zich eerst Berthout van Duffel, om dan in de 14e eeuw gewoon van Duffel als naam te gebruiken. Een andere Berthout, Willem Berthout van Mechelen (wellicht een zoon van Wouter VII Berthout), werd benoemd tot bisschop van Utrecht.

Personen

  • Wouter I Berthout (ca. 1076-1120), heer van Grimbergen en stamvader van de Berthouts, nam deel aan een kruistocht
  • Arnoud (Arnulf) Berthout (ca. 1100 - 1147), heer van Grimbergen, had (in 1142) twee zonen, Gerard en Wouter (II)[1]
  • Wouter II Berthout (?-1180)
  • Wouter III Berthout (?-1201), heer van Grimbergen
  • Wouter IV Berthout (ca. 1150 – wsch. 1220), heer van Grimbergen, nam deel aan een kruistocht
  • Gielis "Met den Baard" Berthout (?-?), broer van Wouter IV, deed in 1236 een schenking aan de monniken van Cîteaux[2]
  • Wouter V Berthout (?-1243)
  • Wouter VI Berthout (?-1286), bijgenaamd De Grote, heer van Mechelen - eigenlijk advocatus ecclesiae (behartiger van seculiere belangen voor [of de facto naast] een kerkelijk gezag) van Mechelen[1]
  • Wouter VII Berthout (?-1288)
  • Willem Berthout van Mechelen (ca. 1245-1301), bisschop van Utrecht
  • Jan Berthout (?-ca.1305), heer van Mechelen
    • Jan Berthout, heer van Grimbergen (correspondentie met oudste zoon Jan, in februari 1293)[3]
    • Jan Berthout, heer van Nekkerspoel [gehucht bij Mechelen] (correspondentie met vader Jan, in februari 1293)[3]
  • Gielis Berthout (?-1310), heer van Mechelen
  • Floris Berthout (?-1331), heer van Mechelen

Godfried Croenen geeft de "Genealogie van de familie Berthout" als volgt:[4]

  1. Wouter I (= supra "Wouter II") Berthout (1140, +1180) x Margaretha van Grimbergen
  2. Wouter II (= supra "Wouter III") Berthout (1178, +1202), zoon x Guda van Loon (1169-1202)
  3. Wouter III (= supra "Wouter IV") Berthout, heer van Mechelen (1195, +1220), zoon x Sofie (van Holland?) (1200-1220)
  4. Wouter IV (= supra "Wouter V") Berthout, heer van Mechelen (1216, +1243), zoon x Adeloia van Edingen (1224-1233), enz.

Het onderzoek van Godfried Croenen over de Familie Berthout en de Brabantse adel werd in 1988 bekroond met de Historische Prijs van de stad Helmond en in 1996 door de Koninklijke Academie van België met de prijs van de Klasse der Letteren.

Zie ook

Literatuur

  • Godfried Croenen, Familie en macht. De familie Berthout en de Brabantse adel, Leuven, 2003
  • Godfried Croenen, De oorkonden van de familie Berthout, 1212-1425, Brussel, 2006

Bronnen

  1. a b Histoire nationale depuis les origines jusqu'a l'avénement du roi Léopold II - Tome II. A. J. Namèche, Leuven 1880
  2. Th. Luykx, "Een typisch vertegenwoordiger van den XIIIe eeuwschen adel in onze gewesten: Gilles Berthout I met den Baard, kamerheer van Vlaanderen en broeder van de Duitsche Orde in Pitsemburg te Mechelen", Mededeelingen van de Koninklijke Vlaamsche Academie voir Wetenschappen, Letteren en Schoone Kunsten van België, Klasse der Letteren, Jaargang 6 n° 3, 1944, blz. 5-37.
  3. a b Collection de documens inédits concernant l'histoire de la Belgique: Notices: Notice sur les archives de la ville d'Anvers. Notice sur les archives de la ville de Malines. Pièces inédites: Documens pour l'histoire des ducs de Bourgogne. 1834. Rijksarchief (België) (ePub)
  4. Godfried Croenen, Familie en macht. De familie Berthout en de Brabantse adel, 2003, p. 290
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Berthout
Listen to this article