cover image

Een waterpas, ook bekend als timmermanswaterpas, is een meetinstrument dat wordt gebruikt in de bouwkunde om te bepalen of een vlak of lijn zo precies mogelijk horizontaal ligt.

Werking van de libel in een waterpas
Voor het optisch meetinstrument, zie Waterpas (landmeetkunde).
Gebruik van een waterpas

De waterpas bestaat uit een balk van metaal, hout of kunststof waarin een zogenaamde libel is bevestigd. De libel is het iets gekromde, doorzichtige buisje, gevuld met een lichtgekleurde vloeistof (meestal ethanol). In het midden van dit buisje zijn twee streepjes aangebracht met een tussenruimte gelijk aan de afmeting van de luchtbel. Het buisje is zodanig in de balk bevestigd dat wanneer de balk precies horizontaal is geplaatst op een oppervlak de luchtbel zich precies tussen de twee streepjes bevindt. Er is sprake van het meten van de richting van de zwaartekracht. Vloeistofoppervlakken in rust staan loodrecht op de richting van de zwaartekracht. Is het oppervlak niet precies horizontaal, dan ligt de luchtbel niet tussen de streepjes.

Een waterpas kan ook worden gebruikt om te bepalen of een object precies verticaal is, met een waterpas waarin de libel loodrecht op de lengterichting van de waterpas is bevestigd. Evenzo kan men een object onder een hoek van 45° meten wanneer de libel onder die hoek met de lengterichting is bevestigd.

Waterpas voor het meten van 45°

De term waterpas is zowel onzijdig als mannelijk en kan dus met "het" of "de" worden aangeduid. Hoewel de benaming anders doet denken is het gebruik van water minder geschikt daar dit uitzet bij bevriezing en het glazen buisje kan doen barsten.