Titulatuur (numismatiek)

Met titulatuur worden in de numismatiek de gezamenlijke in het omschrift vermelde titels (en ambten) van de muntheer bedoeld, die meestal afgekort zijn. De muntheer is degene in wiens naam de munten worden geslagen.

Voorbeeld

Op de voorzijde van de hieronder afgebeelde munt, geslagen rond het jaar 66 in naam van de Romeinse keizer Nero, staat:

IMP NERO CAESAR AVG P M TR POT P P

hetgeen betekent:

IMPerator NERO CAESAR AVGustus, Pontifex Maximus, TRibunicia POTestate, Pater Patriae

oftewel:

bevelhebber Nero, caesar/keizer, de verhevene, hogepriester, volkstribuun, vader des vaderlands

Lijst van titels en functies

(Ere)titels en functies werden op verschillende manieren afgekort, waarbij er meer tekst op een munt paste naarmate er sterker werd afgekort. Als gevolg hiervan kunnen sommige afkortingen verschillende betekenissen hebben en moet de juiste betekenis van een afkorting op een munt uit de context gehaald worden. Zo kan een C voor caesar en consul staan en een P voor onder meer pius en perpetuus. Soms wordt de laatste letter van de afkorting verdubbeld of verdrievoudigd om aan te geven dat meerdere personen de titel delen, zoals in AVGGG.

Afkorting	Voluit	Betekenis
AFR	Africanus	overwinnaar van de Afrikanen
ARM	Armeniacus	overwinnaar van de Armeniërs
AVG	Augustus	verhevene (keizer/keizerin)
BEA	Beatissimus	meest gelukkige en gezegende
BRIT	Britannicus	overwinnaar van de Brittanniërs
C (zie CAE, COS)
CAE, CAES	Caesar	keizer, troonopvolger
CENS	Censor	censor (bepaalde de samenstelling van de Senaat)
CENS P, CEN PER	Censor perpetuus	censor voor het leven
CONS, COS	Consul	consul (de hoogste magistraat)
COS DES	Consul designatus	benoemd tot consul
D, DAC	Dacicus	overwinnaar van de Daciërs
DICT	Dictator	dictator (hoog ambt in tijden van nood)
DIVI	Divine	goddelijke
DN	Dominus noster	onze heer
F, FEL	Felix	gezegende
FORT C(AES)	Fortissimus caesar	allermoedigste caesar
G, GER, GERM	Germanicus	overwinnaar van de Germanen
III VIR	Tresviri	een van het college van muntmeesters (tresviri monetales)
IMP	Imperator	(opper)bevelhebber (eretitel voor zegevierende keizers)
I, IN, INV	Invictus	onoverwinnelijke
MAX	Maximus	de grootste
MED	Medicus	overwinnaar van de Meden
NC (zie NOB C)
NOB	Nobilissimus of -ma	edele
NOB C(AES), NOB CS enz.	Nobilissimus caesar	meest edele caesar
OPT	Optimo principi	de beste
P	Pius	vrome, plichtsgetrouwe
PART, PARTH	Parthicus	overwinnaar van de Parthen
PERP	Perpetuatae	voor het leven, eeuwig
PF	Pius felix	plichtsgetrouwe
PM, PONT MAX	Pontifex maximus	hogepriester
PONT	Pontifex	priester
PP	Pater patriae	vader des vaderlands
R	Rex	koning
SARM	Sarmaticus	overwinnaar van de Sarmaten
TR P, TR POT, TRIB POT enz.	Tribunicia potestate	(bekleed met de macht van) volkstribuun
V C	Vir clarissimus	illustere

Overige afkortingen

Hieronder volgen enkele andere afkortingen die op Romeinse munten kunnen voorkomen.

Afkorting	Voluit	Betekenis
EX SC	Ex senatus consulto	muntuitgave goedgekeurd door de Senaat
SC	Senatus consultum	goedgekeurd door de Senaat
SPQR	Senatus populusque Romanus	van de Senaat en het volk van Rome
Familiebanden
F, FIL	Filius of filia	zoon of dochter van
IVN	Junior	de jongere
M, MAT	Mater	moeder
N	Nepos	kleinzoon
P, PT	Pater	vader
PRON, PRONEP	Pronepos	achterkleinzoon
PT (zie P)

Zie ook

• Lijst van overwinningstitels van Romeinse keizers

Bronnen, noten en/of referenties

• (en) Wayne Sayles, Ancient Coin Collecting III, Attributing Roman Coins, p. 11-13. F+W Media, 2007.
• Keizerlijke Titulatuur, Oud Geld.