For faster navigation, this Iframe is preloading the Wikiwand page for Dolina.

Dolina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Dolina
Ten artykuł dotyczy formy terenu. Zobacz też: miejscowości o nazwie Dolina.
Przykład szerokiej doliny lodowcowej. Park Narodowy Jotunheimen, Norwegia.
Przykład szerokiej doliny lodowcowej. Park Narodowy Jotunheimen, Norwegia.

Dolina, dolina rzeczna – wklęsła forma terenu o wydłużonym kształcie i wyraźnie wykształconym dnie, otoczona z dwóch stron wzniesieniami, najczęściej powstała w wyniku działalności rzek (erozji i akumulacji rzecznej) lub lodowców.

Profile dolin

Profil podłużny i poprzeczny doliny kształtuje[1]:

  • erozja wsteczna lub źródlana, której wynikiem, jest stopniowe wydłużanie się rzeki i wcinanie się jej coraz dalej w obszar, z którego rzeka spływa;
  • erozja denna, która powoduje, że rzeka wcina się w podłoże i z biegiem czasu płynie coraz niżej;
  • erozja boczna, powodująca poszerzanie doliny na skutek podcinania zboczy;
  • akumulacja, zasypująca dolinę materiałem niesionym przez wody rzeki.

Miejsce, w którym rzeka kończy swój bieg, nosi nazwę podstawy erozyjnej.

Profil podłużny doliny ma zwykle kształt linii krzywej, opadającej stromiej w górnym biegu, a coraz łagodniej w dolnym i kończącej się prawie poziomo przy podstawie erozyjnej. Jeżeli rzeka przepływa przez obszary zbudowane ze skał o różnej odporności – profil ten może ulec pewnym zakłóceniom dając różne załamania spadku. Załamania te powstają też w wyniku obniżenia się poziomu podstawy erozyjnej[1].

W przypadku, gdy w trakcie rozwoju doliny zmieniał się poziom podstawy erozyjnej, w zboczach doliny powstają terasy. Są to formy złożone z powierzchni na przemian płaskich i stromych, opadające schodkowo ku rzece. U wylotów dolin o znacznym spadku, wybiegających na teren płaski lub lekko tylko nachylony, tworzą się stożki napływowe, złożone z osadów rzecznych[1].

Podział dolin

Rozróżniamy doliny:

  • V-kształtne – przekrój w kształcie litery V - strome zbocza i wąskie dno, występują w górnym biegu rzek, powstają na skutek działania erozji wgłębnej
  • U-kształtne – przekrój w kształcie litery U, występują w środkowym i dolnym biegu rzek, powstają na skutek działania erozji bocznej lub działania lodowca na dolinę V-kształtną
  • płaskodenne
  • zapadliskowe – powstałe w rowie tektonicznym
  • fałdowe – powstałe w wyniku fałdowania (synklina)

Klasyfikacja dolin

Ze względu na położenie osi doliny w stosunku do zalegania warstw skalnych wyróżniamy[2]:

  • konsekwentna – bieg i spadek doliny jest zgodny z upadem warstw skalnych
  • subsekwentna – bieg i spadek doliny jest zgodny z biegiem warstw skalnych
  • obsekwentna – bieg i spadek doliny jest przeciwny do upadu warstw skalnych
  • insekwentna – bieg i spadek doliny jest niezależny od biegu i upadu warstw skalnych
  • resekwentna – bieg i spadek doliny jest konsekwentny i dochodzi do doliny subsekwentnej

Typy zasilania terenów dolinowych

  • Wody powierzchniowe:
    • opad atmosferyczny → zasilanie ombrogeniczne (opadowe);
    • spływ wód z wysoczyzny, wody powodziowe → zasilanie fluwiogeniczne (wody powierzchniowe)
  • Wody podziemne

Zobacz też

Przypisy

  1. a b c Marcinkiewicz Andrzej red. Atlas form i typów rzeźby terenu Polski. Zarząd Topograficzny Sztabu Generalnego. Warszawa 1960
  2. Wojciech Jaroszewski, Leszek Marks, Andrzej Radomski, Słownik geologii dynamicznej, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1985, ISBN 83-220-0196-7, OCLC 830183626.
{{bottomLinkPreText}} {{bottomLinkText}}
Dolina
Listen to this article

This browser is not supported by Wikiwand :(
Wikiwand requires a browser with modern capabilities in order to provide you with the best reading experience.
Please download and use one of the following browsers:

This article was just edited, click to reload
This article has been deleted on Wikipedia (Why?)

Back to homepage

Please click Add in the dialog above
Please click Allow in the top-left corner,
then click Install Now in the dialog
Please click Open in the download dialog,
then click Install
Please click the "Downloads" icon in the Safari toolbar, open the first download in the list,
then click Install
{{::$root.activation.text}}

Install Wikiwand

Install on Chrome Install on Firefox
Don't forget to rate us

Tell your friends about Wikiwand!

Gmail Facebook Twitter Link

Enjoying Wikiwand?

Tell your friends and spread the love:
Share on Gmail Share on Facebook Share on Twitter Share on Buffer

Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

This photo is visually disturbing This photo is not a good choice

Thank you for helping!


Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.