Lingua franca

Lingua franca (wł. „język Franków”) – w szerokim znaczeniu: język o charakterze międzynarodowym lub międzygrupowym, używany jako środek porozumiewania się na obszarach wielojęzycznych i między osobami niemającymi wspólnego języka ojczystego.

Śródziemnomorska lingua franca

W wąskim ujęciu był to język mieszany typu pidżynowego^[1] (zwany też sabir, od hiszpańskiego saber – „wiedzieć”^[2]), używany w basenie Morza Śródziemnego, o zredukowanej gramatyce, powstały na bazie słownej głównie z języków: francuskiego, włoskiego, greckiego, hiszpańskiego i arabskiego. Używany w portach śródziemnomorskich jeszcze w XX wieku, głównie w kontaktach handlowych i dyplomatycznych, obecnie jest już językiem martwym.

Określenie lingua franca było pierwotnie używane przez Arabów i oznaczało dowolny język wywodzący się z łaciny, a w szczególności język włoski. Arabowie zwykli określać mianem Franków wszystkich mieszkańców zachodniej Europy. Z czasem przekształciło się w nazwę wcześniej opisywanego języka.

Lingua franca bywa mylnie określana jako język kreolski. W rzeczywistości był to język mieszany, wyuczony i używany głównie w kontaktach handlowych i dyplomatycznych, ale nie był rodzimy dla danej społeczności. Mówi się o zasadniczej różnicy między językami kreolskimi a lingua franca: języki kreolskie, w odróżnieniu od lingua franca, mają charakter języków ojczystych^[3].

Znaczenie szerokie

W szerokim znaczeniu termin lingua franca odnosi się do każdego języka, który służy do porozumiewania się między osobami, które nie mają wspólnego języka ojczystego (dany środek komunikacji może być pierwszym językiem dla niektórych członków grupy lub językiem obcym dla całej grupy)^[4]. Status ogólnie przyjętej lingua franca jest kształtowany przez czynniki ekonomiczne, kulturowe oraz prestiż danego języka^[5]. Przykładem współczesnej lingua franca o znaczeniu globalnym jest język angielski^[6].

W przeszłości rolę taką pełniły m.in. w starożytności język sumeryjski, a po nim język akadyjski w Mezopotamii, grecka koine we wschodnim basenie Morza Śródziemnego i państwach hellenistycznych, potem (a przez pewien czas równolegle) łacina łącząca średniowieczną Europę aż po czasy nowożytne czy wreszcie nowożytny język francuski w kołach dyplomatycznych lub język niemiecki w XIX i XX wieku, szczególnie w sferach gospodarczych środkowo-wschodniej Europy.

O lingua franca można mówić zarówno na poziomie międzynarodowym, jak i krajowym lub regionalnym, zwłaszcza w zakątkach świata o dużym stopniu różnorodności językowej. Przykładowo kreolski język tok pisin (na bazie angielskiego) służy jako ogólna lingua franca w zróżnicowanej etnicznie i językowo Papui-Nowej Gwinei (jednocześnie będąc językiem prymarnym i językiem kontaktów domowych dla części populacji), a język indonezyjski pełni podobną funkcję w sąsiedniej Indonezji^[7][8][9]. Na poziomie regionalnym w roli lingua franca mogą być wykorzystywane języki miejscowe o dużej społeczności użytkowników^[10].

Zobacz też

Zobacz hasło lingua franca w Wikisłowniku

Zobacz galerię związaną z tematem: Lingua franca

• język pomocniczy
• język wehikularny
• język wernakularny
• język ogólny
• język roboczy
• język pidżynowy
• Lingua Franca Nova
• koine