Najlepsze pytania
Chronologia
Czat
Perspektywa

Partia Republikańska (Stany Zjednoczone)

partia polityczna w Stanach Zjednoczonych Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Partia Republikańska (Stany Zjednoczone)
Remove ads

Partia Republikańska (ang. Republican Party) – amerykańska konserwatywna partia polityczna założona w 1854. Jedna z dwóch głównych sił politycznych w Stanach Zjednoczonych, obok Partii Demokratycznej. Potocznie: „Grand Old Party” (GOP) lub Republikanie.

Ten artykuł dotyczy amerykańskiej partii politycznej. Zobacz też: Republikanie.
Szybkie fakty Państwo, Skrót ...

Pierwotnie powstała kilka lat przed wojną secesyjną jako ugrupowanie abolicjonistyczne, w XIX wieku popierali ją mieszkańcy północnej i zachodniej części USA (obecnie Republikanie dominują zaś na Południu). Pierwszym prezydentem z jej ramienia był Abraham Lincoln. Partia Republikańska od XX w. uchodzi za konserwatywną partię Amerykanów rasy białej należących do klasy średniej i klasy wyższej[1], aczkolwiek jeszcze w latach 50. XX w. była progresywna, czego przykładem było zniesienie segregacji rasowej (Brown kontra urząd edukacji w Topeka)[2].

Współcześni Republikanie są konserwatystami w kwestiach społecznych, w ekonomii opowiadają się za minimalną ingerencją państwa w gospodarkę, są bliscy neoliberalizmowi. Partia na ogół określana jest mianem centroprawicowej, natomiast po ataku na Kapitol Stanów Zjednoczonych przez zwolenników Donalda Trumpa część komentatorów politycznych i członków GOP określiła Partię Republikańską mianem skrajnie prawicowej[3][4][5].

Remove ads

Historia

Podsumowanie
Perspektywa

Początki partii sięgają okresu sprzed wojny secesyjnej, kiedy to rósł w siłę ruch przeciwników niewolnictwa. Niektórzy z nich szukali metod politycznej walki z tym zjawiskiem. Nie znajdując poparcia u żadnej z liczących się ówcześnie sił politycznych (Partii Demokratycznej i Partii Wigów), założyli w 1840 roku własną Partię Wolności. Wkrótce organizacje przeciwników niewolnictwa zaczęły zwalczać niewolnictwo na terenie samych Stanów Zjednoczonych. Powstała Partia Wolnej Ziemi (Free Soil Party). Podobne organizacje pojawiały się i znikały, prowadziły jednak do wykrystalizowania się postaw i programów.

W latach 50. XIX wieku doszło do upadku systemu politycznego. Zniknęła Partia Wigów i doszło do rozłamu w Partii Demokratycznej[6].

Wskutek sporu wokół Ustawy o Kansas i Nebrasce (rok 1854) pojawiła się Partia Republikańska. Ustawa przewidywała bowiem, że kwestia niewolnictwa w tych dwóch stanach zostanie pozostawiona do rozstrzygnięcia mieszkańcom tych stanów. Wywołało to wściekłość abolicjonistów, gdyż łamało postanowienia Układu z 1820 roku, kiedy to ustalono, że niewolnictwo na tych terytoriach będzie zakazane. Przeciwnicy niewolnictwa odbyli w związku z tą sprawą szereg spotkań, które uznawane są za początki Partii Republikańskiej[7].

Początkowo Partia Republikańska gromadziła protestantów, robotników, biznesmenów, rolników i po wojnie secesyjnej, również czarnych byłych niewolników. W tamtym czasie partia nie cieszyła się dużym poparciem na południu Stanów Zjednoczonych, które przez niezgodę na zniesienie niewolnictwa, częściej wybierali Partię Demokratyczną.

Republikanie już w 1856 roku wystawili swojego kandydata w wyborach prezydenckich. John C. Frémont zdobył 33% głosów.

Cztery lata później Partia Republikańska była jedną z głównych sił politycznych w kraju. Zdobycie tej pozycji ułatwiła jej sytuacja w kraju. Partia Wigów zniknęła ze sceny, a Partia Demokratyczna była głęboko podzielona.

Pierwszym prezydentem z ramienia Partii Republikańskiej został Abraham Lincoln, który swoją popularność zawdzięczał między innymi zwycięstwie w wojnie secesyjnej. Po secesji Południa, Republikanie zdobyli większość w rządzie, a po wojnie secesyjnej uzyskali trwałą przewagę i mogli samodzielnie sprawować władzę mniej więcej do końca XIX wieku. Po Wielkim kryzysie w 1929 roku, Republikanie stracili większość w Kongresie, a Partia Demokratyczna zyskała przewagę dzięki koalicji poparcia Nowego Ładu. Okres ten trwał do 1964 roku.

Po wprowadzeniu ustawy o prawach obywatelskich w 1964 roku, główne poparcie dla Partii Republikańskiej przesunęło się z północy na południe kraju. Wyborcami Republikanów zostali w dużej mierze biali Amerykanie, przywiązani do tradycji i religii, co objawiało się między innymi w poparciu Partii Republikańskiej dla ruchu antyaborcyjnego. Konserwatyzm w partii ugruntowały dodatkowo dwie kadencje Ronalda Reagana.

Od tamtego czasu partia ta pozostaje jedną z dwóch najważniejszych organizacji politycznych w USA. Według badań ankietowych Instytutu Gallupa identyfikację z Partią Republikańską w latach 1988–2013 deklarowało od 25 do 34 proc. Amerykanów[8].

Większość prezydentów w historii Stanów Zjednoczonych pochodziło z Partii Republikańskiej (łącznie 19 prezydentów), wliczając w to obecnego prezydenta USA, Donalda Trumpa. W 2025 roku partia dysponuje większością zarówno w Senacie, jak i Izbie Reprezentantów Stanów Zjednoczonych. Dodatkowo, sześciu z dziewięciu członków Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych zostało mianowanych przez prezydentów z ramienia tej partii.

Remove ads

Program polityczny

Wśród Republikanów można wyróżnić cztery grupy ideowe: liberałów (w znaczeniu amerykańskim; stanowią oni większość tzw. Republikanów tylko z nazwy), konserwatywnych liberałów, konserwatystów i neokonserwatystów. Od czasów rządów prezydenta Ronalda Reagana dominuje ta druga grupa. Republikanie popierają:

  • wolny rynek,
  • niskie podatki,
  • walkę z monopolami,
  • mniej ograniczeń dla wielkich korporacji,
  • walkę z przestępczością,
  • prawo do posiadania broni palnej dla każdego,
  • ograniczenie wydatków na pomoc socjalną,
  • rozwój armii,
  • walkę z terroryzmem.

Partia Republikańska bardziej niż Partia Demokratyczna akcentuje przywiązanie do wartości chrześcijańskich, np. Republikanie sprzeciwiają się legalizacji aborcji, eutanazji, narkotyków czy związków homoseksualnych. Są za tym, żeby powrócić do poprzedniego porządku odnośnie do modlitw w szkołach publicznych tzn. modlitwy powinny być organizowane przez same szkoły. Republikanie sprzeciwiają się również większemu napływowi nielegalnych imigrantów do USA. Są też zwolennikami surowego, prostego prawa, np. stosowania kary śmierci. Uważają, że przestępców należy surowo karać, co ma samo w sobie odstraszać od popełniania przestępstw.

Remove ads

Obecne kierownictwo

Prezydenci z ramienia Partii Republikańskiej

Podsumowanie
Perspektywa
Osobny artykuł: Prezydenci Stanów Zjednoczonych.
Więcej informacji Imię i nazwisko, Wizerunek ...
Remove ads

Urzędujący gubernatorzy stanów z ramienia Partii Republikańskiej

Podsumowanie
Perspektywa
Więcej informacji Stan, Pieczęć stanu ...
Remove ads

Zobacz też

Szybkie fakty
Zobacz też kategorię: Republikanie (Stany Zjednoczone).

Przypisy

Linki zewnętrzne

Loading related searches...

Wikiwand - on

Seamless Wikipedia browsing. On steroids.

Remove ads
Remove ads