cover image

Imperium Osmańskie

dawne imperium muzułmańskie sunnickie należące do dynastii osmańskiej / Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Drogi AI, mówmy krótko, odpowiadając po prostu na te kluczowe pytania:

Czy możesz wymienić najważniejsze fakty i statystyki dotyczące Imperium Osmańskie?

Podsumuj ten artykuł dla 10-latka

POKAŻ WSZYSTKIE PYTANIA

Imperium[uwaga 1] Osmańskie (osm. دولت عليه عثمانيه, trans. Devlet-i ʿAlīye-i ʿOsmānīye, tur. Osmanlıİmparatorluğu lub Osmanlı Devleti) – państwo rządzone przez dynastię Osmanów, istniejące od końca XIII wieku do roku 1922, od 1453 roku ze stolicą w Stambule, u szczytu potęgi w XVI–XVIII wieku obejmujące większość Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej i południowo-wschodniej Europy.

Quick facts: Język urzędowy, Stolica, Ustrój polityczny, T...
Imperium Osmańskie
دولت عالیه عثمانیه
Devlet-i Âliye-yi Osmâniyye
1299–1922
Flaga
Herb Imperium Osmańskiego
Flaga Herb
Dewiza: (osmańskotur.) دولت ابد مدت
Devlet-i Ebed-müddet

(Wieczny kraj)
Hymn:
(patrz: Hymny Imperium Osmańskiego)
Położenie Imperium Osmańskiego
Imperium Osmańskie w 1683 roku
Język urzędowy

osmańskoturecki turecki

Stolica

Söğüt (1299-1325),
Bursa (1325–1365),
Edirne (1365–1453),
Stambuł (1453–1922)

Ustrój polityczny

monarchia absolutna[1], monarchia konstytucyjna (od 1908)

Typ państwa

sułtanat

Pierwszy Sułtan

Osman I

Ostatni Sułtan

Mehmed VI

Szef rządu

Wielki wezyr Ahmed Tevfik Pasza (ostatni)

Powierzchnia
 • całkowita


(1683) 5 200 000 km²

Liczba ludności (1919)
  całkowita 


14 629 000

Waluta

akçe, kuruş, lira

Założenie przez Osmana I

ok. 1299

Data likwidacji

1 listopada 1922

Terytoria zależne

Chanat Krymski
(1475–1775)
Wołoszczyzna
(1396/1411–1859)
Siedmiogród
(1541–1699)
Mołdawia
(1487–1859)
Zjednoczone Księstwa Mołdawii i Wołoszczyzny
(1859–1861)
Księstwo Rumunii
(1861–1877/1878)
Księstwo Serbii
(1815–1877/1878)
Księstwo Bułgarii
(1878–1908)
Algieria
(1517–1830)
Egipt
(1867–1914)
Bizancjum
(1372–1403 i 1424–1453)
Cypr
(1878–1914)

Mapa Imperium Osmańskiego
Rozwój terytorialny Imperium Osmańskiego
Close

Zostało założone pod koniec XIII wieku w północno-zachodniej Anatolii w miejscowości Söğüt (dzisiejsza prowincja Bilecik) przez Turkomana Osmana I. Po 1354 roku Turcy wkroczyli do Europy, a wraz z podbojem Bałkanów bejlik osmański został przekształcony w imperium transkontynentalne. Osmanie zakończyli okres Cesarstwa Bizantyńskiego wraz z podbojem Konstantynopola w 1453 roku przez Mehmeda Zdobywcę.

Pod panowaniem Sulejmana Wspaniałego Imperium Osmańskie osiągnęło szczyt swojej potęgi i dobrobytu, a także najwyższy stopień rozwoju struktur rządowych, społecznych i gospodarczych. Na początku XVII wieku imperium obejmowało 32 prowincje i liczne kraje wasalne. Niektóre z nich zostały później oficjalnie wchłonięte przez Imperium Osmańskie, podczas gdy innym na przestrzeni wieków przyznano różne rodzaje autonomii. Z Konstantynopolem (dzisiejszy Stambuł) jako stolicą i kontrolą ziem wokół wschodniej części basenu Morza Śródziemnego Imperium Osmańskie znajdowało się w centrum interakcji pomiędzy Bliskim Wschodem a Europą przez sześć wieków.

Chociaż wcześniej uważano, że imperium weszło w okres schyłkowy po śmierci Sulejmana Wspaniałego, pogląd ten nie jest już popierany przez większość historyków. Nowszy konsensus akademicki zakłada, że imperium nadal utrzymywało elastyczną i silną gospodarkę, społeczeństwo oraz wojsko przez cały XVII i przez większą część XVIII wieku. Jednak podczas długiego okresu pokoju od 1740 do 1768 osmański system militarny pozostał w tyle za europejskimi rywalami, imperium habsburskim i rosyjskim. W konsekwencji Turcy ponieśli poważne klęski militarne pod koniec XVIII i na początku XIX wieku. Udana grecka wojna o niepodległość zakończyła się dekolonizacją Grecji po protokole londyńskim (1830) i traktacie konstantynopolitańskim (1832). Ta i inne porażki skłoniły państwo osmańskie do zainicjowania wszechstronnego procesu reform i modernizacji znanego jako Tanzimat. W ten sposób w ciągu XIX wieku państwo osmańskie stało się znacznie sprawniejsze i lepiej zorganizowane wewnętrznie, pomimo dalszych strat terytorialnych, zwłaszcza na Bałkanach, gdzie powstało wiele niepodległych państw.

Komitet Jedności i Postępu ustanowił drugą erę konstytucyjną w historii Turcji podczas rewolucji młodotureckiej w 1908 roku, przekształcając imperium w monarchię konstytucyjną, która przeprowadziła wielopartyjne wybory parlamentarne. Jednak po katastrofalnych dla Turcji wojnach bałkańskich, coraz bardziej zradykalizowany i nacjonalistyczny KJP przejął władzę w wyniku zamachu stanu w 1913 roku, tworząc reżim jednopartyjny. KJP sprzymierzył Turcję z Niemcami, mając nadzieję na wyrwanie się z izolacji dyplomatycznej, która przyczyniła się do niedawnych strat terytorialnych, i tym samym przyłączył się do I wojny światowej po stronie państw centralnych. Chociaż imperium było w stanie w dużej mierze utrzymać swój stan posiadania w toku działań wojennych, to jednocześnie zmagało się z wewnętrznymi niepokojami, zwłaszcza z rewoltą Arabów w jego arabskich posiadłościach. W tym samym czasie rząd osmański zaangażował się w ludobójstwo Ormian, Asyryjczyków i Greków. Klęska imperium w Wielkiej Wojnie oraz okupacja części jego terytorium przez państwa Ententy spowodowały jego rozbiory i utratę terytoriów Bliskiego Wschodu, które zostały podzielone między Wielką Brytanię i Francję (patrz: umowa Sykes-Picot). Natomiast udana turecka wojna o niepodległość, prowadzona przez Mustafę Kemala Atatürka przeciwko okupacyjnym siłom alianckim, doprowadziła do powstania Republiki Turcji we współczesnych granicach, obejmujących głównie Azję Mniejszą, i zniesienia monarchii osmańskiej w 1922 roku.

Oops something went wrong: