cover image

Rusya

Federe Avrasya ülkesi / From Wikipedia, the free encyclopedia

Rusya (Rusça: Росси́я, romanize: Rossiya, UFA: [rɐˈsʲijə] ) veya resmî adıyla Rus Federasyonu (Rusça: Росси́йская Федера́ция, romanize: Rossiyskaya Federatsiya, UFA: [rɐˈsʲijskəjə fʲɪdʲɪˈraʦəjə] ), Kuzey Avrasya'da bulunan, federal yarı başkanlık tipi cumhuriyetle yönetilen bir ülkedir.[5]

Quick facts: RusyaРоссийская Федерация Rossiyskaya Federat...
Rusya
Российская Федерация
Rossiyskaya Federatsiya
Rusya Federasyonu
Millî marş
Rusya Ulusal Marşı
Государственный гимн Российской Федерации
Gosudarstvennıy gimn Rossiyskoy Federatsii
Başkent
ve en büyük şehir
Moskova
Resmî diller Rusça
Tanınan bölgesel diller Çeşitli bölgelerde 27 bölgesel dil
Etnik gruplar
(2010)
%80,9 Rus
%3,9 Tatar
%1,4 Ukraynalı
%1,1 Başkurt
%1 Çuvaş
%1 Çeçen
%10,7 Diğer Etnik Gruplar
Demonim Rus
Hükûmet Otoriter diktatörlük altındaki federal yarı başkanlık cumhuriyeti
Vladimir Putin
 Başbakan
Mihail Mişustin
 Federasyon Konseyi Başkanı
Valentina Matviyenko
 Devlet Duması Başkanı
Vyaçeslav Volodin
Yasama organı Federal Meclis
Federasyon Konseyi
Devlet Duması
Tarihçe  
862
882
1169
1363
16 Ocak 1547
22 Ekim 1721
7 Kasım 1917
10 Aralık 1922
 Rusya Federasyonu
25 Aralık 1991
 Mevcut Anayasanın kabulü
12 Aralık 1993
Yüzölçümü
 Toplam
17.098.246 km2 (6.601.670 sq mi)İlhak edilen Ukrayna toprakları dahil edilmemiştir (1.)
 Su (%)
%13[1] (bataklıklar dahil)
Nüfus
 2022 tahminî
147,182,123 (9.)
 Yoğunluk
8,4/km2 (21,8/sq mi) (225.)
GSYİH (SAGP) 2021 tahminî
 Toplam
4,328 trilyon $[2] (6.)
 Kişi başına
29.485 $[2] (50..)
GSYİH (nominal) 2021 tahminî
 Toplam
1,711 trilyon $[2] (11.)
 Kişi başına
11.654 $[2] (59.)
Gini (2018)  37.5[3]
orta · 98.
İGE (2019)  0.824[4]
çok yüksek · 52.
Para birimi Rus rublesi (RUB)
Zaman dilimi UTC+2 - +12
Tarih formatı gg.aa.yyyy
Trafik akışı sağ
Telefon kodu +7
ISO 3166 kodu RU
İnternet alan adı .ru, (.su rezerve), (.рф 2009)
Close

Kuzeybatıdan güneydoğuya Rusya; Norveç, Finlandiya, Estonya, Letonya, Litvanya, Polonya (ikisi birden Kaliningrad Oblastı ile), Belarus, Ukrayna, Gürcistan, Azerbaycan, Kazakistan, Çin, Moğolistan ve Kuzey Kore ile komşudur. Deniz sınırı olarak Ohotsk Denizi ile Japonya, Bering Boğazı ile bir ABD eyaleti olan Alaska ve Karadeniz ile Türkiye ile de komşudur. 17.098.246 km², ilhak edilen bölgelerle beraber 17.234.135 km²'lik[6] yüzölçümü ile Dünya'nın en geniş ülkesidir[7] ve Dünya yaşam alanının sekizde birini kapsar. Rusya aynı zamanda 2021 yılı itibarıyla 145,9 milyon nüfusu[8] ile dünyanın en kalabalık dokuzuncu ülkesidir. Kuzey Asya'nın tamamına ve Doğu Avrupa'nın büyük bir kısmına uzanan Rusya, dokuz saat dilimine yayılır ve üzerinde çok çeşitli çevre ve yer şekilleri bulunur.

Rusya'nın tarihi 3. ve 8. yüzyıllar arasında Avrupa'da tanınan bir grup olarak ortaya çıkan Doğu Slavları ile başlamaktadır.[9] 9. yüzyılda Varegler tarafından kurulan ve yönetilen Orta Çağ Kiev Rus Devleti ortaya çıktı. 988 yılında Bizans İmparatorluğu'ndan Ortodoks Hristiyanlık kabul edilerek, sonraki milenyum için Rus kültürü, tanımlanan Bizans ve Slav kültürlerinin sentezi başladı.[10] Daha sonra Kiev Knezliği bir dizi küçük devlet hâlinde parçalandı ve topraklarının çoğunluğu Moğollar tarafından istila edilip Altın Orda Devleti'nin kolları hâline geldi.[11] 15. yüzyılda Altın Orda Devleti'nin iyice zayıflamasıyla birlikte, bağımsızlığını ilan eden Rus prenslikleri yavaş yavaş yeniden birleşerek Moskova Knezliği'ni kurmuş ve Kiev Knezliği'nin kültürel ve siyasi mirasının ardılı olmuştur. 18. yüzyıla gelindiğinde, büyük ölçüde fetih, ilhak ve keşif yoluyla Avrupa'da Polonya'dan Kuzey Amerika'da Alaska'ya kadar uzanan tarihin en büyük üçüncü imparatorluğu olan Rus İmparatorluğu hâline gelmiştir.[12][13]

1917 Ekim Devrimi'nden sonra Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti, dünyanın ilk anayasal sosyalist devleti ve II. Dünya Savaşı'nda Müttefiklerin zaferinde belirleyici bir rol oynayan[14][15] tanınmış bir süper güç olan Sovyetler Birliği'nin en büyük ve önde gelen kurucusu olmuştur.[16] Sovyetler döneminde Dünya'nın ilk yapay uydusu ve ilk insanlı uzay uçuşu dahil olmak üzere, 20. yüzyılın en önemli teknolojik başarılarından bazıları gerçekleştirildi. Rusya Federasyonu, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 1991'de kurulmuştur ve SSCB'nin ardılı olarak tanınmaktadır.[17]

Rusya ekonomisi, nominal GSYİH'e göre dünyanın en büyük dokuzuncu ve satın alma gücü paritesine göre altıncı büyük ekonomisidir. Rusya dünyanın en büyük maden ve enerji kaynaklarından birine sahiptir[18] ve Dünya'nın en büyük petrol ve doğalgaz üreticilerindendir. Rusya, tanınmış beş nükleer silahlı devletten biridir ve Dünya'nın en büyük kitle imha silah stoklarına sahiptir.[19] Ayrıca büyük güçlerden biri olup BM ve BMGK'nin daimi üyesi, G20, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği, Şanghay İşbirliği Örgütü, Avrasya Ekonomi Topluluğu, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı ve Dünya Ticaret Örgütü üyesi ve Bağımsız Devletler Topluluğu'nun önde gelen üyesidir.