cover image

Amerika Birleşik Devletleri

Kuzey Amerika'da bulunan ülke / From Wikipedia, the free encyclopedia

Amerika Birleşik Devletleri (ABD; İngilizce: United States of America, USA), Birleşik Devletler (BD; İngilizce: United States, US) veya resmî olmayan ismiyle Amerika (İngilizce: America), orta Kuzey Amerika'da, Kanada ve Meksika arasında bulunan,[lower-alpha 1] elli eyalet ve bir federal bölgeden oluşan, federal anayasal cumhuriyet ile yönetilen bir ülkedir. Dünya'nın, 9,8 milyon km2 (3,8 milyon sq mi) yüz ölçümü ile karasal alan bakımından dördüncü, toplam alan bakımındansa üçüncü en büyük ülkesi[lower-alpha 2] ve 331 milyonu aşan nüfusu ile de en kalabalık üçüncü ülkesidir. Ülkenin başkenti, aynı zamanda federal bölgesi olan Washington, DC'dir. En kalabalık şehri ise New York'tur.

Quick facts: Amerika Birleşik DevletleriUnited States of A...
Amerika Birleşik Devletleri
United States of America (İngilizce)
{{{arma_açıklaması}}}
Arma
Slogan
In God We Trust
"Tanrı'ya Güveniriz"
Millî marş
The Star-Spangled Banner
"Yıldız Bezeli Sancak"
 Amerika Birleşik Devletleri konumu (yeşil)
 Amerika Birleşik Devletleri konumu (yeşil)
Anakara ve bağlı toprakların haritası.
Anakara ve bağlı toprakların haritası.
BaşkentWashington, DC
38°53′K 77°01′B
En büyük şehirNew York
40°43′K 74°00′B
Resmî dil(ler)Federal seviyede yoka
Tanınan millî dillerİngilizce
Etnik gruplar
(2020)
  • Beyaz (%61,6)
  • Siyah (%12,4)
  • Asyalı (%6)
  • Çok ırklı (%10,2)
  • Yerli (%1,1)
  • Pasifik Adalı Amerikalılar (%0,2)
  • Diğer (%8,4)
DemonimAmerikalı veya Amerikan
HükûmetFederal başkanlık sistemli anayasal cumhuriyet
 Başkan
Joe Biden
Kamala Harris
Mike Johnson
John Roberts
Yasama organıKongre
Senato
Temsilciler Meclisi
Büyük Britanya'dan 
4 Temmuz 1776
 Konfederasyon
1 Mart 1781
3 Eylül 1783
21 Haziran 1788
25 Eylül 1789
24 Mart 1976
Yüzölçümü
 Toplam
9.525.067 km2 (4.)
 Kara
9.147.593 km2
 Su
377.424 km2
 Su (%)
6,97
Nüfus
 2021 sayımı
Increase_Neutral.svg 333.649.281 (3.)
 Yoğunluk
33,6/km2 (146.)
GSYİH (SAGP)2022 tahminî
 Toplam
artış 25,35 trilyon $[1] (2.)
 Kişi başına
artış $76.027[1] (9.)
GSYİH (nominal)2022 tahminî
 Toplam
artış 25,35 trilyon $[1] (1..)
 Kişi başına
artış $76.027[1] (8.)
Gini (2020) 48.5
yüksek · 54.
İGE (2019)artış 0.926
çok yüksek · 17.
Para birimiAmerikan doları ($, USD)
Zaman dilimiUTC-4 ilâ -12, +10, +11
 Yaz (YSU)
UTC-4 ilâ -10
Şebeke gerilimi120 V-60 Hz
Trafik akışısağ
Telefon kodu+1
ISO 3166 koduUS
İnternet alan adı.us
Resmî site
USA.gov
  1. İngilizce 32 eyalette, İngilizce ile birlikte Hawaii dili Hawaii'de ve İngilizce ile birlikte 20 yerel dil Alaska'da resmî dil olarak tanınmaktadır. Algonkin, Çeroki ve Siyu dilleri ülke genelindeki yerli kontrolündeki topraklarda resmî dil olarak tanınmaktadır. Bunlarla birlikte Fransızca Maine'de resmî dil olarak tanınmakta olup Louisiana'da resmiyette tanınmasa da fiili eyalet dili olarak kullanılmaktadır. İspanyolca ise New Mexico'da özel dil statüsüne sahiptir.
Close

Paleo-Kızılderililer, en az 12 bin yıl önce Sibirya üzerinden Kuzey Amerika ana karasına göç ettiler ve 16. yüzyıla gelindiğinde ise Avrupa kolonizasyonu ile karşı karşıya kaldılar. Birleşik Devletler, Doğu Kıyısı boyunca kurulan On Üç Koloni ittifakından doğdu. Büyük Britanya ile vergilendirme ve temsil edilme konusundaki anlaşmazlıklar, bağımsızlığı sağlayan Amerikan Bağımsızlık Savaşı'na (1775-1783) yol açtı. 18. yüzyılın sonlarında ABD, Kuzey Amerika'da hızlı bir şekilde genişlemeye başladı. Ülke; savaşlar, Yerli Amerikalıların yerlerinden edilmesi ve yeni eyaletlerin federasyona kabulü gibi yollarla kademeli olarak yeni bölgeler elde etti. 1848'de Birleşik Devletler, kıtanın bir ucundan diğer ucuna kadar yayılmış hâldeydi. Güney eyaletlerinde 19. yüzyılın ikinci yarısına kadar köleliğin yasal olması, Amerikan İç Savaşı'na zemin hazırladı ve kölelik tüm ülkede yasaklandı. İspanyol-Amerikan Savaşı (1898) ve I. Dünya Savaşı (1914-1918), ABD'nin dünya gücü olacağının sinyallerini verdi ve II. Dünya Savaşı'nda (1939-1945) ise bunu gerçekleştirdi.

Soğuk Savaş sırasında (1947-1991) Birleşik Devletler ve Sovyetler Birliği çeşitli rekabet yarışlarına katıldı, ancak doğrudan askerî çatışma olmadı. Bu yarışlar sırasında ABD, Ay'a ilk insanları indiren 1969 uzay uçuşuyla (Apollo 11) birlikte, öncesinde epey gerisinde kaldığı Sovyetler Birliği'ne karşı Uzay Yarışı'nda önemli bir üstünlük elde etti. Sovyetler Birliği'nin 1991'deki çöküşü sonrası Soğuk Savaş sona erdi. Bu durum, ABD'yi dünyanın tek süper gücü yaptı.

Amerika Birleşik Devletleri, bir federal cumhuriyettir ve çift meclisli bir yasama sistemine sahip olmakla birlikte üç ayrı hükûmet departmanına sahip bir temsilî demokrasidir. Dünya Bankası, Uluslararası Para Fonu (IMF), Amerikan Devletleri Örgütü (OAS), NATO gibi uluslararası kuruluşların kurucu üyesi ve Birleşmiş Milletler ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin daimî üyesidir. Ayrıca ABD; uluslararası ekonomik özgürlük, düşük hükûmet yolsuzluğu, yaşam kalitesi ve yüksek eğitim kalitesi ölçütlerinde üst sıralarda yer almaktadır. Gelir ve servet eşitsizliği öne sürülerek eleştirilmesine rağmen Amerika Birleşik Devletleri, sosyoekonomik performans ölçümlerinde her defasında üst sıralarda yer almaya devam etmiştir. Irksal ve etnik açıdan dünyanın en çeşitli toplumlarından birine sahiptir ve ülkenin bu nüfusu, yüzyıllar süren göçler ile şekillenmiştir.

ABD, gelişmiş bir ülke olup, dünyadaki toplam GSYİH'in yaklaşık dörtte birine sahiptir ve nominal açıdan dünyanın en büyük ekonomisidir. Ülke aynı zamanda dünyanın en büyük ithalatçısı ve ikinci en büyük ihracatçısı konumundadır. Nüfusu dünya nüfusunun sadece %4,2'sine tekabül etmesine rağmen ABD, dünyadaki toplam servetin %29,4'üne sahiptir. ABD, küresel savunma harcamalarının üçte birini oluşturur ve askerî alanda en güçlü ülke olarak tanımlanır.

Oops something went wrong: