II wojna światowa

największy konflikt zbrojny w historii ludzkości (1939–1945) / Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

II wojna światowa – największa wojna światowa w historii, trwająca od 1 września 1939 roku do 2 września 1945 roku (w Europie do 8/9 maja 1945 roku). Obszar działań wojennych objął prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu, wyspy Oceanii i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln ludzi z bronią[1]. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50[2] do 78[3] milionów ludzi.

Quick facts: Czas, Miejsce, Przyczyna, Wynik, Strony konfl...
II wojna światowa

na górze po lewej: pierwsza bitwa pod El Alamein; po prawej: australijskie działo w Egipcie (1942). Środkowe lewe skrzydło: bitwa pod Stalingradem; środkowe prawe skrzydło: niemieckie bombowce nurkujące nad frontem wschodnim (zima 1943–1944). Na dole po lewej: Wilhelm Keitel podpisuje akt kapitulacji Niemiec; po prawej: inwazja na zatokę Lingayen
Czas

1 września 1939 – 8 maja 1945 (Europa)
7 grudnia 1941 – 2 września 1945 (Daleki Wschód)

Miejsce

Europa, Azja, Afryka, Oceania, Arktyka, Ocean Atlantycki, Ocean Spokojny, Ocean Indyjski

Przyczyna

dążenia III Rzeszy, faszystowskich Włoch i ZSRR do hegemonii w Europie i obalenia siłą porządku międzynarodowego ustanowionego traktatem wersalskim; ambicje sojuszników Niemiec, a w szczególności Cesarstwa Japońskiego do uczestnictwa w zrewidowanym na swą korzyść międzynarodowym układzie sił kosztem europejskich mocarstw demokratycznych (Wielkiej Brytanii i Francji) oraz Stanów Zjednoczonych i ich terytoriów zamorskich w Azji i Afryce; dążenia ZSRR do kontrolowanej z Moskwy ekspansji militarnej systemu radzieckiego na gruzach zburzonego przez wojnę między państwami „kapitalistycznymi” systemu międzynarodowego.

Wynik

zwycięstwo aliantów; bipolarna dominacja dwóch mocarstw: Stanów Zjednoczonych i ZSRR; stworzenie ONZ; obalenie nazizmu w Niemczech i w Austrii; czterdziestoletni (aż do roku 1990) podział karny Niemiec i dziesięcioletni Austrii (jako krajów inicjujących wojnę i Holocaust) między Francję, Wielką Brytanię, Stany Zjednoczone i ZSRR; podzielenie państw Europy na Zachód kontrolowany przez Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię i Francję oraz na Wschód okupowany i zdominowany przez ZSRR, w konsekwencji zimna wojna; spekulacje nad przyznaniem Żydom niepodległego państwa i jego ostateczne ustanowienie w Palestynie jako państwa Izrael (1948)

Strony konfliktu
Alianci:
(chronologicznie)
 Polska[uwaga 1]
 Wielka Brytania
 Francja[uwaga 2]
 Australia
 Nowa Zelandia
 Nowa Fundlandia
 Nepal
 Związek Południowej Afryki
 Kanada
 Dania
 Norwegia
 Belgia
 Luksemburg
 Holandia
 Egipt
 Grecja
 Jugosławia[uwaga 3]
 ZSRR[uwaga 4]
 Tuwa[uwaga 5]
 Mongolia
 Panama
 Kostaryka
 Dominikana
 Salwador
 Haiti
 Honduras
 Nikaragua
 Stany Zjednoczone
 Chiny[uwaga 6]
 Gwatemala
 Kuba
Koreański Rząd Tymczasowy
 Czechosłowacja
 Peru
 Meksyk
 Brazylia
 Etiopia
 Irak[uwaga 7]
 Boliwia
 Persja[uwaga 8]
 Włochy[uwaga 9]
 Kolumbia
 Liberia
 Rumunia[uwaga 10]
 Bułgaria[uwaga 10]
 San Marino
 Albania[uwaga 10]
 Węgry[uwaga 11]
Bahawalpur
 Ekwador
 Paragwaj
 Urugwaj
 Wenezuela
 Turcja
 Liban
 Arabia Saudyjska
 Finlandia[uwaga 12]
 Argentyna
 Chile
Państwa Osi:
(chronologicznie)

 III Rzesza

 Wolne Miasto Gdańsk[uwaga 13]
 Słowacja
 ZSRR[uwaga 14]
 Włochy[uwaga 15] [uwaga 15]

 Albania[uwaga 15]

 Francja Vichy[uwaga 16]
 Węgry[uwaga 17]

  • Węgry

 Rumunia[uwaga 16]
 Bułgaria[uwaga 16]
 Jugosławia[uwaga 18]
 Chorwacja
 Grecja[uwaga 16]
 Czarnogóra[uwaga 16]
 Finlandia[uwaga 16]
 Serbia Nedicia[uwaga 16]
 Irak[uwaga 19]
 Persja[uwaga 20]
Republika Łokocka[uwaga 15]
 Ukraińska Powstańcza Armia[uwaga 21]
Kolaboranci norwescy
Kolaboranci białoruscy
KONR


Wojna na Pacyfiku
 Japonia
 Mandżukuo
 Mengjiang
Kolaboranci chińscy
 Syjam
 Azad Hind
 Filipiny
 Birma
Laos
 Kambodża
 Wietnam

Dowódcy
Józef Stalin
Gieorgij Żukow
Iwan Bagramian
Iwan Koniew
Rodion Malinowski
Aleksandr Nowikow
Konstanty Rokossowski
Borys Szaposznikow
Siemion Timoszenko
Aleksandr Wasilewski
Nikołaj Watutin 
Franklin Delano Roosevelt 
Harry Truman
George Marshall
Dwight Eisenhower
George Patton
Henry Arnold
Omar Bradley
Douglas MacArthur
Chester Nimitz
Winston Churchill
Alan Brooke
Bernard Montgomery
Harold Alexander
Hugh Dowding
Charles Portal
Louis Mountbatten
Czang Kaj-szek
Mao Zedong
Li Zongren
Bai Chongxi
Peng Dehuai
Władysław Sikorski 
Kazimierz Sosnkowski
Władysław Anders
Stanisław Maczek
Tadeusz Komorowski
Edward Śmigły-Rydz 
Michał Rola-Żymierski
Maurice Gamelin
Maxime Weygand
Charles de Gaulle
Jean de Lattre de Tassigny
Aleksandros Papagos
Josip Broz Tito
Adolf Hitler 
Fedor von Bock 
Karl Dönitz
Heinz Guderian
Heinrich Himmler
Wilhelm Keitel
Ewald von Kleist
Günther von Kluge 
Wilhelm von Leeb
Wilhelm List
Erich von Manstein
Walther Model 
Gerd von Rundstedt
Erwin Rommel 
Hermann Göring
Albert Kesselring
Walther von Brauchitsch
Hirohito
Hideki Tōjō
Seishirō Itagaki
Shunroku Hata
Tomoyuki Yamashita
Iwane Matsui
Isoroku Yamamoto 
Chūichi Nagumo 
Hajime Sugiyama
Benito Mussolini 
Pietro Badoglio
Rodolfo Graziani
Ugo Cavallero 
Giovanni Messe
Italo Gariboldi
Carl Gustaf Mannerheim
Karl Lennart Oesch
Ion Antonescu
Petre Dumitrescu
Constantin Constantinescu
Miklós Horthy
Gusztáv Jány
Borys III 
Viktor Pavičić 
Marko Mesić
Jozef Tiso
Augustín Malár 
Philippe Pétain
François Darlan 
Milan Nedić
Vidkun Quisling
Radosław Ostrowski
Franciszek Kuszel
Andriej Własow
brak współrzędnych
Close
Komunikat specjalny Polskiego Radia o wybuchu wojny

Za datę rozpoczęcia wojny przyjmuje się 1 września 1939 roku – agresję Niemiec na Polskę. 3 września 1939 roku, po zignorowaniu przez III Rzeszę ultimatum w sprawie bezzwłocznego wycofania wojsk z Polski, Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę III Rzeszy (w piśmiennictwie zachodnim podaje się czasami tę datę jako początek wojny światowej). W historiografii ZSRR i współczesnej rosyjskiej używane jest pojęcie tzw. wielkiej wojny ojczyźnianej – od 22 czerwca 1941 roku ataku III Rzeszy na ZSRR do 9 maja 1945 roku – powtórzonej kapitulacji III Rzeszy w Berlinie, według czasu moskiewskiego. Historiografia radziecka i współczesna rosyjska odrzuca bowiem udział ZSRR w wojnie po stronie III Rzeszy w latach 1939–1941 – od paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku i niemiecko-sowieckiego traktatu o granicach i przyjaźni z 28 września 1939 roku (agresja ZSRR na Polskę, wojna zimowa przeciw Finlandii, okupacja krajów bałtyckich i zajęcie Besarabii i północnej Bukowiny) do ataku III Rzeszy na ZSRR. Stany Zjednoczone przystąpiły do wojny przeciwko państwom Osi 7 grudnia 1941 roku w konsekwencji japońskiego ataku na bazę amerykańskiej marynarki wojennej w Pearl Harbor, wypowiedzenia wojny USA przez Japonię, a następnie 11 grudnia 1941 roku przez III Rzeszę.

II wojnę światową zakończyły: podpisanie 7 maja 1945 roku w Reims aktu bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy, z wejściem w życie 8 maja 1945 roku, które zakończyło działania wojenne w Europie i akt bezwarunkowej kapitulacji Japonii podpisany 2 września 1945 roku na pokładzie pancernika USS „Missouri” w Zatoce Tokijskiej, który definitywnie zakończył działania wojenne II wojny światowej, choć poszczególne jednostki, zwłaszcza japońskie, kontynuowały opór na nieznaczną skalę.